Wat is Gerrit Zalm verder nog van plan?

Met landelijke acties richten de huisartsen hun pijlen op de minister van VWS Hans Hoogervorst. Natuurlijk, Hoogervorst is politiek verantwoordelijk voor de zorg. Echter Hoogervorst mag het hem gegeven budget slechts verdelen. Degene die de hoogte van dat budget écht bepaalt, is Gerrit Zalm.

En het is stil rond Zalm terwijl de zorgsector zo’n beetje in brand staat: verpleeghuizen, ziekenhuizen, fysiotherapie, patiëntgebonden budget en huisartsenzorg ...

Het is té stil rond Zalm.

Het is véél te stil rond Zalm.

Gerrit Zalm, minister van Financiën en politiek leider van de VVD in het huidige kabinet, gebruikt zijn positie als schatkistbewaarder inmiddels al in drie kabinetten om elke fundamentele investering in de huisartsenzorg te blokkeren. Hij werkte vanaf 1975 op het Ministerie van Financiën. Was tussen 1989 en 1994 directeur van het altijd regeringsvriendelijke Centraal Plan Bureau. Is feitelijk vanaf 1994 bijna onafgebroken Minister van Financiën. Is bekend geworden met zijn Zalmnorm. Deze norm houdt in dat vooraf de jaarlijkse zorgkosten voor de gehele kabinetsperiode van 4 jaar worden bepaald en gemaximeerd. Daarmee werd de zorg tot een sector van zogenaamde budgetdiscipline verklaard.

Het idee achter deze norm is de collectieve uitgaven niet afhankelijk te maken van fluctuaties in de economie.Het totaal aan zorgkosten, het BKZ, valt onder de collectieve lasten. Onder de collectieve lasten vallen in Nederland de rijksbegroting in engere zin (49%), de sociale zekerheid en arbeidsmarkt(30%) en het budgettaire kader zorg (21%). In 2004 bedroegen deze collectieve uitgaven € 221 miljard en vormden daarmee 47,4% van het BBP van € 466 miljard. Verder dienen deze collectieve lasten te vallen onder het Stabiliteitspact van de EMU. Dit wil zeggen dat het financieringstekort van de overheid maximaal 3% van het BBP mag bedragen.

Daarom is Zalm zo bevreesd voor stijging van de zorgkosten.

Zalm pompt de zorgkosten echter onnodig op door ook kosten erbij te betrekken die niet onder het BKZ horen: huisvesting verzorgingshuizen, opleidingskosten en de 4 miljard eigen bijdrage aan de zorg van burgers. Triest is dat vervolgens het hoge BKZ bedrag vervolgens weer wordt gebruikt om andere bezuinigingen voor dezelfde burgers door te voeren. Dat is Zalm!

Zalm weet als econoom als geen ander dat huisartsen niet vooruit kunnen zonder de mogelijkheid te investeren in hardware, huisvesting, personeel en organisatie. Hij is ook degene geweest die de introductie van de aanbevelingen van Tabaksblat blokkeerde. Er was al genoeg geďnvesteerd in de 1e lijn, meende hij. Het was bij "Paars" politiek beleid om extra gelden terug te geven aan de burgers als lastenverlichting. Nu heeft Zalm al jaren het argument dat er geen geld is. En wat moet de huidige Minister van VWS ook met een marktpartij van huisartsen die een spilfunctie ambiëren, het manifest "Zorg is geen markt" van Agnes Kant ondertekenen en daarmee de door hem gewenste marktwerking bruuskeren?

"Krap houden dus!"

Nederland verkeert inmiddels met een beperkte economische groei (0,9% tussen 2001 en 2004) in een slechte economische situatie. Als oorzaken worden genoemd: de verdubbeling van de werkloosheid tussen 2001 en 2004, de hoge eurokoers die ongunstig is voor de export en in algemene zin zijn er teveel werklozen. Hierdoor wordt het financieringstekort, bij het verdrag van Maastricht gesteld op maximaal 3% van het BBP, zelfs in Nederland (Zalm zelf was immers de aanjager hiervan) 3,2%. Een van de redenen voor dit tekort van 3,2% waren de meerkosten voor de zorg, veroorzaakt door de kosten van vergrijzing, de grenzeloze AWBZ en door de beschikbaarheid van nieuwe zorgtechnologie.(2)

De Europese ministers van Financiën willen daarom snel een nieuw stabiliteitspact. Niemand kan met het huidige pact uit de voeten. In Frankrijk is het tekort (traditioneel te hoog) in 2004 nu "slechts" 3,7%. In Griekenland is het tekort zelfs 6,1%.(4)

De basis van het nieuwe pact blijft ongewijzigd: de landen moeten hun begrotingstekort onder 3% van het BBP houden, op straffe van sancties en boetes. Máár als een economie krimpt, zal een te hoog tekort niet langer leiden tot procedures. Ook tekorten door dure structurele hervormingen die op termijn "aantoonbaar" geld opleveren, mogen voortaan op coulance rekenen. Er valt te denken aan ingrepen in het pensioenstelsel of de gezondheidszorg.(1)

En wanneer komt Zalm voor onze zorg over de brug? Zalm blijft stil, veel te stil. Maar als er geen geld is, waarom betaalt Den Haag (Zalm) dan nog steeds de hoogste Europese bijdrage per hoofd van de bevolking aan "Brussel?".(3)

Nederland betaalt 0,65% van het BNP aan Brussel, ofwel een bedrag van € 3,5 miljard (2002). Voor 1/7 deel van dat bedrag kunnen de huisartsen eindelijk eens een goede sprong maken met de modernisering van de huisartsenzorg ten dienste van alle Nederlandse burgers.

Maar er is meer ...

In november 2004 bracht het CPB een document uit onder de titel, "vier toekomstscenario's ('vergezichten') voor overheid en zorg".(5)

De vier scenario’s betreffen een behoudende nationale economie, een meer Europees gerichte economie, een transatlantische economie en een wereldeconomie in de periode tussen 2002 en 2040. Het verschil tussen de vier scenario’s zit hem in de eerste plaats in de vooruitgang die wordt geboekt met de Europese integratie, met de globalisering en de mate waarin overheden hun rol weten terug te dringen ten gunste van de markt. Bij de behoudende nationale economie blijft de verzorgingsstaat gehandhaafd, bij de wereldeconomie wordt deze opgeheven.(6)

De zorguitgaven groeien in alle scenario’s sneller dan het BBP. Het aandeel van de bedrijfstak Zorg in het BBP neemt toe van 8,7% in 2001 tot tussen de 13,3% en 14,6% in 2040. De vergrijzing en de vooruitgang van de medische technologie spelen in alle scenario’s een belangrijke rol. Alleen al door de vergrijzing zullen de uitgaven in de zorg gemiddeld in alle vier scenario’s toenemen met 0,8%-0,9% per jaar. Een extra investering wordt vooral verwacht in sectoren waar zorguitgaven het snelste toenemen: de verpleeghuizen. Het CPB verwacht dat de kosten in de verzorgingshuizen gaan meevallen. Weliswaar is het vergrijzingseffect bij verzorgingshuizen groot, maar daar valt geen grote groei van de kosten te verwachten. De reden hiervan is dat het type zorg dat in het verleden in verzorgingshuizen werd gegeven, steeds meer extramuraal wordt georganiseerd. De mensen blijven, zo stelt het CPB, langer thuis met verzorging aan huis.

Opmerkelijk is dat ten aanzien van de huisartsenzorg er door vergrijzing slechts 0,3%-0,4% groei plaats plaatsvindt [of mag vinden???]

Met deze cijfers zien we dat het stijgingspercentage van de totale zorgkosten door de vergrijzing, hoger is dan dat van de (extra) huisartsenzorg die de vergrijzing met zich meebrengt. Dit is opmerkelijk omdat we van de afgelopen tijd weten dat de gestegen LINH contactfrequentie tussen 1996 en 2003 vrijwel uitsluitend wordt veroorzaakt door de extra zorg voor bejaarden.(7)

Met andere woorden: een deel van de extra zorg die huisartsen leveren voor de 65-plussers, wordt niet betaald. Dat is niet nieuw. In Huisarts&Wetenschap van 2001 lezen we al: "de conclusie is dat de leeftijdsgerelateerde toename in zorgzwaarte zich bij lange na niet weerspiegelt in de huidige tariefverhouding. Te verwachten is dat de relatie tussen werklast en honorering de komende jaren nog verder uit balans zal raken door de "dubbele vergrijzing": er komen steeds meer ouderen die ook nog langer leven. In 2000 was 44% van de 65-plussers al ouder dan 75 jaar".(8)

Het proces van de extramuralisering van de zorg is ook onder het bewind van Zalm in volle gang. Tussen 1985 en 2001 zijn er 15.000 ziekenhuisbedden verdwenen. De capaciteit van de verzorgingshuizen is tussen 1990 en 2001 gedaald met 33.000.

En Zalm kent de prijzen:

• 1 ligdag in streekziekenhuis kost € 348,- per dag exclusief kosten behandeling
• 1 ligdag in een topklinisch ziekenhuis kost € 568,-, exclusief kosten behandeling
• 1 ligdag in een verzorgingshuis (bv TOP kamer), kost € 76,- per dag (2003)
• 1 ligdag in een verpleeghuis kost € 153,- incl. de kosten van medicijnen, incontinentiemateriaal, fysiotherapie, eten, verwarming, etc.(2003)

Nee, dan liever de bejaarde thuis: geen huisvestingskosten voor het BKZ en de huisartsenzorg voor € 90,80 per jaar.(2005). PR matig wordt dit beleid door de overheid verkocht als: "we laten de bejaarden het liefst zo lang mogelijk in de eigen omgeving wonen".

Het CPB laat zien dat het beleid voor het komende decennium onveranderd zal doorgaan. Reden voor de huisartsen hun eisen aan te scherpen omwille van de toekomstbestendigheid van hun vak.

Wie stopt rekenmeester Zalm?

Wie draagt daarmee bij aan het behoud van de Nederlandse Gezondheidszorg?

Geachte Gerrit Zalm,
Eindigt niet elk beleid treurig, indien je er maar (te) lang mee doorgaat?