De mening van de burgers
4 analyses van de Vrije Huisarts
11 maart 2005
Van de website van Zorgverzekeraars Nederland.(1)
Amsterdam, 28 februari 2005
"Door de veranderingen die in de basisverzekering op komst zijn, willen consumenten steeds vaker op de hoogte gehouden worden van de ontwikkelingen op het gebieden van ziektekostenverzekering. Ook hebben zij een duidelijke mening over de vorm van verzekering waar hun voorkeur naar uitgaat".
Commentaar van de Vrije Huisarts:
Maar is dit ook zo? Willen de consumenten dat? Of moeten de consumenten dat?
Alle partijen zeggen dat de Zorgverzekeringswet [ZVW(22)] uiteindelijk in het belang is van de burgers van Nederland. Wat hebben burgers zelf, of de organisaties die hen vertegenwoordigen nu precies over de ZVW gezegd? In deze 1e update over de ZVW gaan wij op deze vraag in.
In het 1e artikel over de ZVW schreven we al:
"Huisartsen zullen zich geconfronteerd zien met verzekerden met een verschillende verzekerdenstatus. Weliswaar allemaal een basispakket (mét huisartsenzorg), maar verder met verschillende polissen of ... met helemaal geen aanvullende verzekering. Dat introduceert een nieuw probleem in de spreekkamer". Namelijk het probleem dat de "zorg die nodig is" kan conflicteren met "de zorg waarvoor patiënt is verzekerd". Daarbij weten huisartsen dat als zorg in meest brede zin (thuiszorg, GGZ, verzuimbegeleiding, ziekenhuiszorg) niet wordt gegeven, dit altijd zal leiden tot nieuwe somatische problemen (post of propter) of tot verergering van al bestaande somatische problemen. Maar zelfs van fatsoenlijke huisartsenzorg is de patiënt in dit land niet "verzekerd". Dat hangt af van de invulling die de zorgverzekeraar er aan geeft. En deze invulling conflicteert met de wens van de huisarts die de "spilfunctie" in de eerste lijn ambieert. De huisarts als spil en navigator houdt/heeft overzicht van het medische dossier en kent de patiënt als persoon. De zorg voor de patiënt moet niet versnipperd worden door de schone schijn van het "functionele aanbod".
Het vele aanbod dat mooi lijkt maar chaos betekent: een zuster voor de diabetes, een bellijn voor de hoest, een vaccinatiecentrum voor de griepprik, een psycholoog voor de stress, een fysiotherapeut voor de nekpijn, een oogservicepunt voor zijn angst voor staar, een hartstichting voor zijn cholesterol, een website voor zijn vrees voor een zeldzame ziekte, een Arbo-arts die direct verwijst voor rugklachten. En intussen maar denken dat door protocollen en ICT alles aan elkaar te koppelen is en dat dat goede zorg betekent!
Nee, als dit de waarheid wordt zal over 10 jaar de chaos in de zorg compleet zijn en zal een ieder denken: "waar is die dokter gebleven die míj kende en met mij mijn klachten en zorgen in het juiste kader wist te plaatsen?"
De ZVW met haar verzekeringsproducten, doet inbreuk op de intrinsieke waarde van de huisartsenzorg: de relationele basis van de gevraagde en geboden zorg. Deze relatie tussen patiënt en huisarts is een vertrouwensrelatie die in de loop van jaren wordt/is opgebouwd. De kennis bij de huisarts over levensloop, sociale en psychologische omstandigheden waarin de verzekerde om hulp, advies of begeleiding vraagt. Zorg bieden aan mensen is niet hetzelfde als het afleveren van producten aan klanten. De zorg van de huisarts is op het integratieve aspect namelijk niet in getal uit te drukken. Deze zorg is zeer wezenlijk voor patiënten en voor goede afhandeling van patiëntenproblemen maar is - en daar zit hem de kneep- niet verhandelbaar. De onafhankelijke adviesrol van de huisarts verdwijnt in een onoverzichtelijk systeem van polisvoorwaarden en wisselende vergoedingen. Marktwerking en de daarmee gepaard gaande polisvariaties en desintegratie van zorg induceren fouten en zorgen er voor dat uiteindelijk niemand meer de regie heeft over de zorg.
Voor verzekerden is de ZVW(22) haast een onneembare vesting. De ZVW is dan ook toegeschreven naar de verzekeraar. Waar het vertrouwen van de overheid in de regierol van de zorgverzekeraars op is gebaseerd, blijft onduidelijk. In elk geval mist het een wetenschappelijke onderbouwing. Ook de NPCF(15) uit in onderstaande haar twijfels. Toch heeft de NPCF gekozen voor marktwerking, reden waarom de organisatie lijnrecht tegenover de huisartsen is komen te staan. We moeten daarbij wel bedenken dat de NPCF de vertegenwoordiging is van de chronisch zieken. De Regionale Patiënten Consumenten Platforms (RPCP's) zijn vertegenwoordigd in de LOREP(16), de landelijke organisatie van de RPCP's. In Nederland kennen we 28 RPCP's die elk actief zijn in hun eigen regio. Deze platforms werken, namens ons allemaal, aan optimale zorg- en welzijnsvoorzieningen. Zij laten de stem van burgers, ook die van de niet chronisch zieken, in de regio horen. De RPCF is dan ook voor de huisarts op lokaal niveau een natuurlijke bondgenoot om samen te strijden tegen de versnippering en schijnzorg.
Margo Trappenburg legt in "gewoon" Nederlands uit waar de kern van het probleem zit. Elke systeem dat het principe van "voor-de-dokter-is-iedereen-gelijk" niet steunt, zal instabiel blijken te zijn. Hoogervorst is gewaarschuwd!
Uit de Acxiom-enquête(10) blijkt al dat de laagstbetaalden zullen (lees: moeten!) kiezen voor een pakket met een minimale dekking. Ook hier heeft mevrouw Trappenburg [e.a. zoals Agnes Kant!] al voor gewaarschuwd. Het begin van de 2-deling van de zorg, of een 3-deling? een 4-deling? een 5-deling? ... ?? (met 14.000 polissen?). Dat de nieuwe zorg van de gereguleerde marktwerking "handel" is geworden, bewijst het collectieve contract dat de AGIS afsluit met patiëntenorganisaties.
Dat het ook anders kan lopen, bewijzen de huisartsen en het Huis voor de Zorg(18) in Limburg.(13)
Dit keer komen de wijzen uit het Zuiden.
Wat kwamen wij zo al tegen?
Een consumentenonderzoek(2) van GfK Panel Service Benelux.(20)
Uit dit onderzoek blijkt dat 56% van de ondervraagde consumenten tegen de nieuwe ZVW stemt. Slechts 32% ziet voordelen van de ZVW. Belangrijkste verklaring: de meeste mensen zijn tevreden over hun zorgverzekeraar (ZV). Vooral de 50-plussers zien geen reden het stelsel te wijzigen. Wel is er een behoorlijke markt voor de aanvullende verzekeringen: 30% zal zich verzekeren voor alternatieve geneeswijzen, 66% voor fysiotherapie en 86% voor de tandarts. Verder scoren vooral collectieve verzekeringen hoog: 67% is voorstander van deze relatief voordelige verzekering via de werkgever.
Reactie NPCF(15) op voorstel ZVW(22) en wet op de zorgtoeslag [WZT(25)].
De NPCF vraagt in deze reactie(3) aandacht voor de volgende punten:
Interview Iris van Bennekom, directeur NPCF(15), kijkt vanuit patiëntperspectief:(4)
"We hebben nota bene een sociaal, aanbodgestuurd systeem waarover nauwelijks maatschappelijke verantwoording wordt afgelegd. Of het nieuwe systeem die mankementen zal verhelpen? Dat vereist een constante discussie, maar zo werkt de politiek niet."
"Er wordt weer ouderwets bezuinigd, er zijn weer budgetafspraken en er gaan zaken uit het verzekeringspakket waarvan niet vaststaat of dit het medische product verbetert."
"Ik prijs de minister dat hij vraagstukken oppakt en concrete stappen zet. Maar als zich gaandeweg risico's manifesteren, is hij dan ook bereid de consequenties van eerder ingezet beleid te aanvaarden? Die zekerheid mis ik."
"Het zorgsysteem is ingewikkeld: eigen betalingen, keuzevrijheid, gemeenten die een rol spelen, meer aanvullende verzekeringen, no-claimkorting, meer loketten in de thuiszorg. Hoe vinden ouderen en hulpbehoevenden de nodige zorg? De huisarts heeft "geen tijd meer" voor huisbezoeken en het is de vraag of er nieuwe wijkverpleegkundigen komen. Zoiets komt niet in het politieke debat: de politiek gaat uit van een fictieve samenleving".
"Het is niet meer (als NPCF), laat ze maar zeuren, zoals vroeger gebeurde. Wel moeten we zowel onze onafhankelijkheid bewaren als openstaan voor onderhandeling. We worden doodgeknuffeld als partijen ons tot commitment willen bewegen, maar word je wat feller en scherper dan is dat, met name de heren, niet altijd welgevallig."
"Aan het beleid van Hoogervorst valt momenteel niet te tornen., hij heeft een groot politiek draagvlak. Dus gaan we dat beleid monitoren en onderzoek doen. Stellen zaken aan de orde en jagen met negatieve feiten het debat aan."
"De huisarts hoeft niet de enige toegangspoort te zijn, dat mag ook een fysiotherapeut zijn, een bedrijfsarts of verpleegkundige. Als het maar een geïntegreerde eerstelijn is, laagdrempelig, een buffer tussen de burger en de medische macht van de tweedelijn, met een EMD dat de dramatische overdrachtsfouten kan voorkomen die we hebben gesignaleerd. Maar de huisartsen willen ons manifest niet ondertekenen en de intentieverklaring van het ministerie evenmin. Ik denk dat de huisartsen zich sterk vergissen."
"Veel zorgverzekeraars roepen steeds: we doen alles voor de patiënt. Dan vraag ik: wat dan? Vragen jullie echt wat de mensen echt wensen? Ik ben zelf directeur van een verpleeghuis geweest, innovatief en grensoverschrijdend, maar ik heb me nooit verdiept in wat de mensen echt wensten. Nagaan wat de mensen beweegt, zit niet in het zorgproces. Daarom kopen zorgverzekeraars met de beste bedoelingen zorg in waar mensen misschien helemaal geen behoefte aan hebben. Ze kopen eenheidsworst. Als NPCF hadden we liever de "leading" rol bij zorginkoop. We denken er wel eens aan om zelf zorgverzekeraar te worden".
NPCF, Iris van Bennekom over marktwerking in de zorg
"van Boxtel stelde onlangs dat hij verwacht te concurreren op het aanvullende pakket, niet op het basispakket. Dan zeg ik: beste verzekeraar, jullie zouden op kwaliteit, doelmatigheid en adequaatheid inzake het basispakket concurreren.
En de wensen van de mensen beter vertalen in zorgarrangementen, innovatie stimuleren en doelmatigheidswinsten terug in de zorg investeren. Daarom juist zijn het functionele aanspraken geworden. Zo zet je de markt in beweging. Dus als het basispakket niet breed genoeg blijft om die rol op te pakken, is de stelselwijziging mislukt."(4)
"De LHV(17) hanteert nog de opvatting dat de huisarts de enige is die de burger goed door de zorg heen kan loodsen. Wij zien vraagsturing heel anders. Enkele voorbeelden: huisartsen hebben veel koudwatervrees voor ICT mogelijkheden in het zorgproces, zoals het e-mailconsult, terwijl de burgers het fantastisch zouden vinden. De huisartsen vergissen zich in de rol van de huisarts in de toekomst. Misschien dat patiënten die ze nu dagelijks zien nog passen bij hun beroepsopvatting, maar de patiënten van de toekomst zeker niet meer."(5)
"Het manifest tegen marktwerking in de zorg(6) is goedbedoeld, maar slecht bedacht.De organisatie van de zorg kan anders en beter. Centrale planning en budgettering hebben geleid tot stagnatie van het Nederlands zorgsysteem, dat daardoor niet meer tot de beste van Europa behoort. Tot op dit moment is daaraan nog maar bar weinig verbeterd en het is hoognodig tijd dat op een aantal terreinen nu verbeteringen worden doorgevoerd. Burgers hebben recht op meer kwaliteit voor hun premie. Een ongedefinieerde vrees voor het woord "marktwerking" helpt ons niet vooruit. Helemaal zonder risico is het niet, maar wij achten die risico's beheersbaar.".(7)
NPCF directeur van Bennekom noemt het manifest een conservatief stuk. "het is heel makkelijk om overal "nee" tegen te zeggen. Maar er is geen alternatief voor de marktwerking. Zonder die prikkel blaast de zorg zichzelf op".(8)
NPCF, inbreng ZVW(22) en WZT(25), brief aan leden vaste kamercommissie:(11)
Vier maanden na de eerste brief aan de politiek, schrijft de NPCF nu een brief aan de leden van de vaste kamercommissie. De NPCF vraagt o.a. aandacht voor de volgende punten.
Interview Margo Trappenburg: "Wij willen ons niet suf kiezen".(9)
Margo Trappenburg is bijzonder hoogleraar(14) "Patiëntenperspectief in de zorg" in Rotterdam
en tevens universitair hoofddocent politicologie aan de Universiteit van Utrecht en columniste van de NRC. Zij wordt betaald door het fonds PGO (Patiënten en Gehandicaptenorganisaties en Ouderenbonden). "Ik heb grote twijfels of je met die vreselijke keuzevrijheid veel opschiet. Mensen kunnen maar een beperkte hoeveelheid keuzes aan. Het is ongelooflijk ingewikkeld om al die verschillende zorgpolissen met elkaar te vergelijken. (De consumentenbond spreekt van een keuze uit 14.000 polissen en honderden benchmarks van ziekenhuizen). En ik ben bang dat als zorgverzekeraars gaan concurreren op de prijs, veel mensen zullen kiezen voor de polis met de laagste premie. Pas als het te laat is ontdekken ze dan dat de zorg in het ziekenhuis waar zij behandeld willen worden niet wordt vergoed, omdat hun zorgverzekeraar daar geen contract mee heeft.
Er is bij de bevolking niet zo'n groot verlangen naar meer keuzevrijheid. Het hele idee dat iedereen overal bovenop zit en voortdurend vergelijkt of de premie ergens anders gunstiger is, ik geloof niet dat het zo gaat. De mensen hebben het daar ook te druk voor. Ze gaan ervan uit dat ze in een land leven waar het goed is geregeld. Voor mensen met een lage opleiding zal het moeilijk zijn om hun weg te vinden. Zonder keuzevrijheid is marktwerking onmogelijk. De suggestie is dat horror verhalen over zorg niet meer voorkomen als je meer keuzevrijheid hebt. Maar wantoestanden zijn in geen enkel systeem te vermijden. Ook als je de zorg laat besturen door de zorgverzekeraars zullen er ongelukken gebeuren".
"Ik vraag me af of je wel moet streven naar een radicale stelselwijziging waarin marktwerking centraal staat. Voor een echt marktsysteem zijn we in Nederland niet rechts genoeg. We moeten altijd compromissen sluiten." "Zorgverzekeraars mogen winst maken, met goedkoopste polissen sluiten zij met een beperkt aantal ziekenhuizen contracten. Natuurlijk kunnen we voor meer geld een pakket aanbieden met alle opties open. Maar zo'n polis zal onbetaalbaar zijn voor mensen met een laag inkomen. Dan neem je afscheid van het idee, dat we voor de dokter allemaal gelijk zijn. Dat is een rechtvaardigheidsnorm die breed wordt onderschreven. Politici hebben het voortdurend over de noodzaak van sociale cohesie en het belang van normen en waarden. De gelijkheid voor de dokter is ook zo'n waarde. Die moet je niet kapotmaken."
Acxiom(19)/ZN: consumenten steeds meer geïnteresseerd in informatie over ziektekostenverzekeringen(10)
Uit dit onderzoek blijkt dat ziekenfondsverzekerden gemiddeld 12 keer vaker dan particulier verzekerden kiezen voor een verzekering met een lage premie en minimale dekking.
Collectieve contracten voor langdurig zieken(12) Patiëntenorganisaties sluiten een collectieve zorgverzekering af met een bepaalde zorgverzekeraar. Deze primeur hebben de Algemene Nederlandse Gehandicapten Organisatie (ANGO) en de Diabetes Vereniging Nederland (DVN), die een dergelijk collectieve verzekering afsloten met AGIS. Deze patiënten krijgen hiermee 10% korting op hun aanvullende verzekering. Daarbij stort AGIS de helft van de contributie van de beide verenigingen (zo'n 20 euro) terug op de rekening van de verzekerden. Daarnaast accepteert de AGIS deze nieuwe verzekerden zonder keuring vooraf voor de nieuwe aanvullende verzekering. Het voordeel voor AGIS is dat het de extra hoge kosten die met deze groepen patiënten samenhangen toch collectief met de andere zorgverzekeraars kan "verevenen". Verder zal de AGIS scherpe prijzen bedingen bij de hulpverleners die deze specifieke zorg leveren. Want, zo redeneert de AGIS: tegenover de omzetgarantie, mag best een flinke kwantumkorting staan. Het collectieve contract is voor AGIS een marketinginstrument en geeft betreffende verzekerden een zorggarantie.
Limburg: Het "Huis voor de Zorg"(18) steunt acties van huisartsen: persbericht(13)
In het persbericht staat dat huisartsen en patiënten samen strijden voor betere zorg. Het Huis voor de Zorg is het met de huisartsen eens en steunt daarom hun acties. De eerstelijn is de cruciale schakel in het Nederlands zorgsysteem en dat willen de zorgvragers zo houden.
Bent u al donateur van De Vrije Huisarts? Meteen DOEN.