Bespreking CVZ rapport

Zeer recent heeft het CVZ financieringskosten van de zorg, die voortvloeit uit Ziekenfondswet (ZFW) en AWBZ, in kaart gebracht.(1) Boven het persbericht staat: "Uitgaven zorg tussen 1998 en 2003 met 50 procent gestegen".(2) De totale uitgaven van deze beide wettelijke zorgverzekeringen bedragen in 2003 € 37 miljard. De uitgaven voor de huisartsenzorg (ZFW) bedroeg in 2003 bijna € 1,1 miljard, of wel 2,9% van de totale uitgaven. In het persbericht staat verder dat huisartsenzorg met 60% uitgavenstijging één van de grootste stijgers is. Ook in 2003, zo stelt het CVZ, zorgt de huisartsenzorg nog voor een scherpe stijging, waar bij andere clusters van zorgaanbieders in 2003 de explosieve kostengroei is afgenomen.

Kosten huisartsenzorg (in miljoenen €)
1998	2000	2001	2002	2003
664,3	768,8	815,4	959,0	1.061,4

Het CVZ analyseert dat in grote lijnen drie onderdelen de sterke uitgavenstijging bepalen, namelijk abonnementskosten, de bijzondere betalingen en de huisartsdienststructuren. Over de stijgende zorgvraag zegt het CVZ: "Het aantal huisartsen is sinds 1998 toegenomen met 8,7%. Dat is veel hoger dan de toename van het aantal verzekerden, 2,4% vanaf 1998. De conclusie is dat niet zozeer bevolkingsgroei en vergrijzing, maar vooral een intensiever huisartsenbezoek, vooral door ouderen, de zorgvraag deed toenemen. De toename van de contactfrequentie deed zich in alle volwassen leeftijdsklassen voor". Opmerkelijk in het persbericht van het CVZ is ook dat melding gemaakt wordt van het feit dat de Tweede Kamercommissie Onderzoek naar Zorguitgaven constateert "hoe gebrekkig het inzicht in de kostenontwikkelingen nog altijd is". Het CVZ stelt dat "elke burger recht heeft te weten wat er met zijn premiegelden gebeurt"

Commentaar

De stijging van de uitgaven aan huisartsenzorg vallen in het niet bij de stijging van het BKZ in dezelfde periode tussen 1998 en 2003. Wat de zorg duur maakt zijn de absolute kostencijfers, niet de relatieve stijgingen. Waarom wordt dat de bevolking niet beter uitgelegd? De gestegen contactfrequentie bij huisartsen komt ten dele door de extramuralisering (het inleveren van bedden) en het feit dat de ligduur in ziekenhuizen de laatste 25 jaar is gehalveerd.(8) Een deel van deze zorg voortvloeiend uit vervroegd ontslag uit een ziekenhuis wordt door de huisarts overgenomen. De dag na het verschijnen van het CVZ rapport meent de Volkskrant te moeten schrijven dat de 60% stijging van uitgaven huisartsenzorg "niet kwam doordat het doktersbezoek zo toenam, maar doordat de huisartsentarieven omhoog gingen".(3) En zo komen die getallen dus over. Het kernprobleem bij cijfers over de zorg is inderdaad het gebrek aan transparantie en het verkeerd duiden van cijfers.

Een kort overzicht van de intensiveringen in huisartsenzorg, zoals de minister(4) die naar buiten heeft gebracht: (cumulatief in miljoenen €)
1999	2000	2001	2002	2003
14,1	24,2	186,5	334,7	369,2

Nadere analyse laat zien dat deze bedragen in 2003 passen bij: opleidingscapaciteit, salaris haio’s, dienstenstructuur (€ 68 miljoen) verhoging praktijkkosten (€ 113 miljoen), praktijk-ondersteuning (€ 38,6 miljoen) compensatie AOV (€ 14,5 miljoen), aanpassing subsidieregeling gezondheidscentra en instellen van commissies. De minister ergert zich aan de beeldvorming dat "huisartsen met minder mensen en minder middelen steeds meer werk moeten verrichten". Hij is van mening dat dit onwaar is, omdat het budget voor de sector huisartsenzorg wel is verhoogd.(5) Weliswaar is het budget wel verhoogd, maar deze gelden komen ten dienste van allerlei aspecten van de huisartsenzorg, een zorg voor patiënten, ze komen echter niet ten dienste van de huisartsen zelf! Het zijn met name andere zaken dan de individuele huisarts waar het geld heen gegaan is. Daarom is bovenstaande opmerking van de Volkskrant ook deels geklets. En waarom we in 2004 nog moeten horen dat de kostenvergoeding in 2001 eenmalig is verhoogd, is ook vreemd: de systematiek van deze regeling was immers sinds 1987 niet aangepast. Hetzelfde geldt voor de AOV compensatie, welke een compensatie inhield van de gestegen premies van… 1999 en 2000. En hoe zit het met de compensatie van de gestegen premies ná 2000? Overigens is het abonnement van dagzorg voor huisartsen bij de introductie van de dienststructuur gekort, hetgeen niet wordt vermeld. Opmerkelijk in het CVZ rapport is ook het hoofdstuk over de flexizorg. Over het doel en de functie van deze regeling is eerder geschreven. (RIZ)(6)

Totale uitgaven en maximumbudget flexizorg/RIZ volgens CVZ(1) (in miljoenen €)
	1998	1999	2000	2001	2002	2003
Maximum budget flexizorg/RIZ	181,5	184,9	228,5	257,1	331,8	598,8
Gerealiseerde uitgaven	2,2	6,3	8,3	19,3	44,7	53,0
Berekende "stille" reserves	179,3	178,6	220,2	237,8	287,1	545,8

Nemen we het jaar 2003, dan betekent dat van het RIZ budget van € 598,8 miljoen slechts een kleine 9% wordt gebruikt voor coördinatie en organisatie van zorgvernieuwing en voor vervangende zorg. De rest blijft blijkbaar in de kas van de verzekeraar. En dat in een tijd dat een ieder om het hardst roept dat modernisering van de eerste lijn en samenwerking binnen de eerste lijn veel prioriteit heeft. Van de € 545 miljoen (33% van het totale huisartsenbudget!) die over blijft zou zelfs de hele modernisering betaald kunnen worden! Immers de regeling is bedoeld om geld uit te geven aan zorg die niet als verstrekking in de ziekenfondswet is beschreven. Ook schokkend zijn de variaties bij ziekenfondsen in uitgaven flexizorg per verzekerde. Bij 21 ziekenfondsen is dit gemiddeld € 5,- per verzekerde. Vijf verzekeraars besteden meer, 16 minder. De variatie van de uitersten is wel erg groot: er is een zorgverzekeraar die bijna niets besteedt aan flexizorg. De verzekeraar met de hoogste flexizorguitgave besteedt bijna € 9,50 per verzekerde aan flexizorg. Helaas vermeldt het CVZ rapport niet om welke ziekenfondsen het gaat, hoewel dat in het kader van de WOB (Wet Openbaar Bestuur) wel gebruikelijk is. Misschien kan het per verzekerde aan flexizorg uitgegeven bedrag in aanmerking komen als prestatie-indicator in het indicatorenproject van het CTZ bij de beoordeling van zorgverzekeraars…

Het is inderdaad behelpen met de voorlichting van de overheden over zorgcijfers. Ook VWS goochelt met getallen, waarbij meningen en feiten nog al eens door elkaar lopen. Een actie die weer een reactie uitlokt etc. Zolang de huisartsenzorg macrobudgettair financieel top-down gestuurd wordt, in plaats van bottum-up en product gestuurd, zullen de werkelijke feiten nooit boven tafel komen. Dit weekend klaagden de beide hoofdredacteuren van twee kwaliteitskranten in Nederland over de informatie van de overheid.(7)

Folkert Jensma: hoofdredacteur NRC: "er is geen rechtstreeks contact meer mogelijk met een overheidsdienaar. We zien geen ambtenaar die met een probleem worstelt. We krijgen van de voorlichter te horen dat het wel meevalt. Je ziet nooit meer een afwegingsproces. Je krijgt een gepasteuriseerd, keurig ingepakt communicatieproduct in vierkleurendruk. We worden als journalist uit onze rol gedrukt. We mogen opschrijven wat het openbaar bestuur wenselijk vindt. De overheid die niets liever wil dan ons vertellen wie men is, wat men doet en waarmee men worstelt? Prachtig! Alleen er is niets van waar"

Pieter Broertjes: hoofdredacteur de Volkskrant: "het irriteert dat zijn krant eenvoudig geen interview meer krijgt met een minister. Ja, op het moment dat het hún uitkomt. Gekker moet het niet worden."

Het probleem speelt dus niet alleen op het ministerie van VWS.