De miljoenennota 2009
Op dinsdag 16 september j.l. presenteerde de minister van Financiën Wouter Bos aan de Tweede Kamer de Miljoenennota. In de zorg is het beleid voor 2009 gebaseerd op oude speerpunten, die ook vorig jaar al werden genoemd: kwaliteit, innovatie, preventie en patiëntveiligheid. In 2009 is in totaal € 58 miljard beschikbaar voor de Zorg in Nederland. Dat is 9% van het geld dat in Nederland wordt verdiend. De verwachting is dat de premie ziektekosten voor het basispakket met 2% zal stijgen naar € 1074 per jaar.(1)
Nieuwe maatregelen, die het Ministerie van VWS voor komend jaar aankondigt, zijn onder andere:
De harde macrocijfers van de Miljoenennota's
| Macrokosten Budgettair Kader Zorg (BKZ) in Nederland, ontwikkeling 2003-2009 | ||||||
| Bruto BKZ | Netto BKZ | Eigen betalingen | ||||
| jaar | miljard € | jaargroei % | miljard € | jaargroei % | miljard € | jaargroei % |
| 2003 | 44,0 | - | 41,7 | - | 2,3 | - |
| 2004 | 44,8 | +1,8% | 41,2 | -1,2% | 2,9 | +26,1% |
| 2005 | 45,9 | +2,5% | 42,1 | +2,2% | 4,0 | +37,9% |
| 2006 | 47,6 | +3,7% | 43,8 | +4,0% | 3,9 | -2,5% |
| 2007 | 50,0 | +5,0% | 46,3 | +5,7% | 3,7 | -5,1% |
| 2008 | 54,3 | +8,6% | 51,3 | +10,8% | 3,0 | -18,9% |
| 2009 | 58,0 | +6,8% | 55,0 | +7,2% | 3,0 | 0,0% |
Het BKZ wordt elk jaar voor inflatie aangepast. Daarnaast leidt ook "volumegroei" tot meer kosten. Deze volumegroei wordt bepaald door de bevolkingsgroei, vergrijzing, technologische vooruitgang, kwalitatief betere zorg en stijging zorgvraag.
Verdeling van (verwachte) macrokosten (BKZ) Miljoenennota 2008 en 2009
| Zorguitgaven (x € 1 miljoen) | |||
| 2008 | 2009 | toename (%) | |
| Volksgezondheid/preventie | 104 | 107 | 2,9 % |
| Gezondheidszorg (o.a. huisartsenzorg) | 30.052 | 31.596 | 5,1 % |
| Langdurige zorg | 20.150 | 21.780 | 8,1 % |
| Maatschappelijke ondersteuning | 164 | 172 | 4,9 % |
| Nominaal en onvoorzien | 1.640 | 1.965 | 19,8 % |
| Overig (o.a. WMO) | 2.240 | 2.389 | 6,7 % |
| Macrokosten Budgettair Kader Zorg | 54.350 | 58.010 | 6,7 % |
Huisartsenzorg valt in de Miljoenennota 2009 onder "Gezondheidszorg"
| Zorguitgaven Gezondheidszorg (x € 1 miljoen) | |||
| 2008 | 2009 | toename (%) | |
| Huisartsenzorg | 1.987,0 | 2.170,0 | +9,2 % |
| Tandheelkundige specialistische zorg | 758,6 | 757,0 | -0,2 % |
| Paramedische hulp | 477,1 | 524,0 | +9,8 % |
| Verloskunde en kraamzorg | 446,3 | 424,0 | -5,0 % |
| dieetadvisering | 30,7 | 42,0 | +36,8 % |
| Extramurale zorg onverdeeld | 30,1 | 37,0 | +22,9 % |
| Ziekenhuizen, medische specialisten en overig curatief | 15.874,7 | 16.789,0 | +5,8 % |
| Ziekenvervoer | 492,1 | 526,0 | +6,9 % |
| Geneesmiddelen en hulpmiddelen | 6.409,6 | 6.660,0 | +3,9 % |
| Geneeskundige geestelijke gezondheidszorg | 3.009,1 | 3.168,0 | +5,3 % |
| Grensoverschrijdende zorg | 517,7 | 500,0 | -3,4 % |
| Subsidies gezondheidszorg | 19,0 | -100,0 % | |
| Totaal zorguitgaven Gezondheidszorg | 30.052,0 | 31.597,0 | +5,1 % |
In vergelijking met 2008 is de verwachting, dat de kosten Huisartsenzorg in 2009 € 183 miljoen hoger uitvallen.
De huisarts in de Miljoenennota 2009
Wáár in de Miljoenennota 2009 staat iets over de huisartsenzorg vermeld? Dat is wel even zoeken:
** Over de bereikbaarheid huisartsenzorg en acute zorg
Citaat: "Ter verbetering van de bereikbaarheid van de acute huisartsenzorg vragen we partijen om eenduidige minimumnormen te ontwikkelen voor de bereikbaarheid van acute huisartsenzorg Om cliënten met name bij spoedoproepen snel te kunnen helpen, gaan we in gesprek met de LHV, de VHN over een efficiëntere inrichting van Voice Response Systemen, zodat zo min mogelijk wordt doorverwezen naar andere nummers".
** Over functionele integratie spoedeisende hulp en huisartsenposten
Citaat: "Om het probleem van «zelfverwijzers» op te lossen en de keten van acute zorg te verbeteren is het de ambitie om spoedeisende hulpafdelingen van ziekenhuizen binnen drie jaar functioneel te integreren met een huisartsenpost uit de regio van de betreffende ziekenhuizen. Om de bereikbaarheid van acute zorg te borgen zullen in aanvulling hierop, en waar nodig, kleinschalige organisaties van acute eerstelijnszorg worden gefaciliteerd"
** Over veiligheid van zorg
Citaat: "Ook in de eerstelijnszorg wordt gericht gewerkt aan de verbetering van de patiëntveiligheid. Van de sector wordt verwacht dat zij zich verantwoordelijk opstelt ten aanzien van de veiligheid van de zorg. Eind 2009 zal een nulmeting, uitgevoerd door een gecombineerd onderzoek van de Radboud Universiteit en het iBMG, naar de stand van zaken van incidenten en schade in de brede eerstelijnszorg afgerond zijn om zo tot haalbare doelstellingen te komen. Deze nulmeting zal circa anderhalf jaar duren."
** Over therapietrouw
Citaat: "We willen de therapietrouw bij het medicijngebruik bevorderen. In mei 2008 hebben partijen, waaronder belanghebbenden-organisaties van artsen, apothekers en patiënten, afspraken gemaakt om gezamenlijk het probleem van therapieontrouw aan te pakken"
** Over beroepsgroep huisartsen
Citaat: "Met betrekking tot de bekostiging van huisartsenzorg, zijn wij in gesprek met de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) en Zorgverzekeraars Nederland (ZN) over hoe de uitgaven aan huisartsenzorg met ingang van 2009 beheerst kunnen worden".
** Over zorgaanbieders in het algemeen
Citaat: "Het is een sector waar meer dan één miljoen goed opgeleide krachten dag in dag uit hun beste beentje voorzetten. Ons staat een sector voor ogen waar mensen graag en met plezier werken. Waar de professional trots is op zijn of haar werk en een goede relatie heeft met de cliënt. Waar ruimte is voor kleinschaligheid als cliënten daar de voorkeur aan geven. Een dynamische sector die niet wordt geplaagd door onnodige bureaucratie en door overbodige regelgeving".
** Over de eerstelijns zorg
Citaat: "De eerstelijnszorg is de ruggengraat van onze gezondheidszorg. Vergrijzing en toename van chronisch zieken brengen een grotere en andere vraag naar zorg met zich mee. Dit vereist een betere afstemming en organisatie van de zorg rondom de patiënt. Mensen moeten zo veel en zo lang mogelijk dicht bij huis opgevangen worden. Samenhang tussen het werk van huisartsen en andere zorgverleners (waaronder ook de wijkverpleegkunde) in de eerste lijn enerzijds en de zorg in ziekenhuizen anderzijds is daarbij essentieel. Zoals in de beleidsbrief "Een dynamische eerste lijn"(4) van 25 januari 2008 is aangekondigd moet de eerste lijn meer ruimte krijgen om zich te versterken. Innovaties en ontwikkelingen moeten er toe leiden dat de zorgaanbieders zorg via samenwerkingsverbanden in de eigen omgeving van de patiënt bieden, ook specialistische zorg".
** Over de bekostigingsstructuur eerstelijnszorg
Citaat: "de bekostiging en de risicoverevening wordt beter op die samenhangende en nabije zorg afgestemd. Een meer functionele bekostiging van de eerstelijnszorg ondersteunt de ontwikkeling waarbij de zorg als het ware naar de mensen toekomt. En in de nabijheid van de patiënt wordt georganiseerd. De functionele bekostiging moet ondernemerschap stimuleren, zowel bij de zorgaanbieder als bij de verzekeraar".
** Over kwaliteitsindicatoren in de eerste lijn
Citaat: "Transparantie, kwaliteit en veiligheid zijn aspecten die ook juist in de eerste lijn een krachtige impuls vragen. Voor de huisartsen, farmacie, fysiotherapie, kraamzorg, mondzorg en acute zorg zijn kwaliteitsindicatoren in ontwikkeling".
Wij van Stichting de Vrije Huisarts menen, dat de Miljoenennota 2009 wederom voor huisartsenzorg en verdere eerstelijnszorg een teleurstellende nota is.
Minister Klink investeert nog steeds niet in de eerste lijn en borduurt verder op de door hemzelf mee ontworpen en door zijn voorganger geïnduceerde gereguleerde marktwerking van de Zorgverzekeringswet.
In Financieel beleid zorg 2008 van de Miljoenennota 2008 van vorig jaar stond onder "maatregelen en beleidsaanpassingen" voor de huisartsenzorg al een korting ingeboekt vanaf 2008 e.v. van € 57,4 miljoen per jaar ("om overschrijdingen op onderdelen van de huisartsenzorg te compenseren, worden maatregelen getroffen"). Op 11 september 2007 kwam er toen, juist voor Prinsjesdag, echter een onderhandelingsakkoord(5) (6) (LHV, VWS en ZN), waarmee de financiële paragraaf van het Vogelaarakkoord definitief werd afgewikkeld: de meerkosten van huisartsenzorg, opgebouwd in 2006 en 2007, hadden voor 2008 geen tariefskorting tot gevolg.
Maar Ab Klink en Wouter Bos zijn dit besluit van 11 september 2007 nog niet vergeten!
Vorige week werd namelijk door de Minister voor de tarieven huisartsenzorg 2009 wederom een korting doorgevoerd van € 84 miljoen. Uit de opbrengst van deze bezuiniging wil de minister de indexering van de tarieven in 2009 en een kleine opslag op het ANW uurhonorarium financieren. Een sigaar uit eigen doos. Dit alleen al betekent voor huisartsen over de laatste 3 jaar een verlies aan rendement en daarmee innovatiekracht van zo'n 10%.
Minister Klink heeft deze tariefkorting voor 2009 onderbouwd met zijn PR boodschap: "een huisarts heeft in periode 2004-2007 € 65.000,- ontvangen"
Klopt deze uitspraak?
| Vogelaarakkoord 2006/2007 macrokader huisartsenzorg (x € 1 miljoen) | ||||||||
| omschrijving | Eind 2004 | Eind 2005 | Eind 2006 | Eind 2006 | Eind 2007 | |||
| Aantal miljoen Nederlanders | 16.0 | 16.0 | 16.0 | 16.2 | 16.2 | |||
| regiem | Pre-Vogelaar | Start Vogelaar | Vogelaar-I | Vogelaar-I | Vogelaar-II | |||
| Inschrijftarief | ZF-Abon. + Part.-tarief = 1365 | 832.0 | 787 | 797 | 807 | |||
| Verrichtingstarieven [consult-equiv.] | 508.4 | 613 | 621 | 622 | ||||
| Module populatiegebonden vergoedingen | 25.0 | 23.0 | 23.0 | 23 | ||||
| Module POH | 29 | 29 | 81.0 | 81.0 | 98 | |||
| Module M&I | 50 | 50 | 115 | 116 | 137 | |||
| Totale macrocader excl. ANW | 1444 | 1444 | 1619 | 1638 | 1687 | |||
| ANW/HAP kosten | 180 | 180 | 196 | 199 | 215 | |||
| Totale macrocader incl. ANW | 1624 | 1624 | 1815 | 1837 | 1902 | |||
Uit dit macrokader blijkt dat 6851 fte normpraktijken samen € 437 miljoen meer hebben gekost, ofwel € 63.786 per normpraktijk. Ogenschijnlijk, zou je zeggen, heeft Klink dus gelijk.
Maar Minister Klink vertelt niet de hele waarheid:
Conclusie van Stichting de Vrije Huisarts
Voor het extra geld, dat huisartsen in 2006 en 2007 hebben ontvangen, namelijk € 437 miljoen, hebben huisartsen in de basiszorg macro 25 miljoen consultequivalenten extra zorg geboden. Dat is een productietoename per normpraktijk van ruim 3600. Bovendien is een extra groei in de M&I van circa 1 miljoen uren geleverd. dat is per normpraktijk ruim 140 uur. Voor een bedrag van € 60 miljoen is daarnaast geen inschrijftarief uitbetaald.
Dat meerwerk in het ene jaar wordt "beloond" met een tariefkorting in het volgende jaar, is een onacceptabele perversiteit in het beleid van het ministerie van VWS. Helaas is deze toegepaste stelregel van de minister niet expliciet in het "Financieel beleid zorg 2009" van de Miljoenennota 2009 te lezen
De laatste 6 jaar wordt de versterking van de eerste lijn door VWS alleen met de mond beleden. Het ministerie schrijft fraaie nota's, maar komt met de versterking van de eerste lijn geen stap verder.
Hoewel op het oog de "extra 437 miljoen" de indruk kan wekken dat de sector floreert, is het tegendeel waar. De extra productie die geleverd wordt kan door de huisarts niet kostenneutraal in de markt gezet worden. Gezondheidszorg is nu eenmaal mensenwerk, een (chronisch) zieke bespreekt zijn ziekten niet met een voice-response systeem. Volumegroei heeft dus zijn prijs. Zelfs in de sector huisartsenzorg, die al jaren een ongekend hoge productiviteit kent. Het rendement van de huisartsonderneming bepaalt de ruimte om voortgaand te investeren in personeel, ICT en huisvesting. Om te investeren in een praktijk die de problemen van toenemende vergrijzing en multimorbiditeit laagdrempelig, kwalitatief hoogwaardig, dicht bij huis en kosteneffectief het hoofd kan bieden. Dáár zit het belang van de burger en premiebetaler. En juist de rendementen van de huisartsondernemingen nemen steeds verder af. Een uiterst zorgelijke ontwikkeling, waar ook dit kabinet geen antwoord op heeft.
In de Miljoenennota 2009 wordt melding gemaakt van de VWS beleidsbrief "Een dynamische eerste lijn" van begin 2008(4).
Citaat: "dat de eerste lijn meer ruimte moet krijgen om zich te versterken. Innovaties en ontwikkelingen moeten er toe leiden dat de zorgaanbieders zorg via samenwerkingsverbanden in de eigen omgeving van de patiënt bieden".
Hoe is de inhoud van deze brief nu te rijmen met het uitblijven van financieringsruimte voor de eerste lijn?
Minister Klink geeft hoog op van zijn voornemen om binnen de eerste lijn over te gaan op een meer functionele bekostiging van eerstelijns zorg. Dat betekent een gelijke bekostigingstructuur voor alle eerstelijns zorgaanbieders. Voor zorgsubstitutie tussen de tweede en de eerste lijn wil minister Klink de financieringswijze van ziekenhuiszorg in het B-segment hetzelfde laten zijn als die van de M&I zorg van huisartsen.(3) (4) Met de functiegerichte beschrijving van zorg, al vastgelegd in de ZVW, is straks met de implementatie van betreffende regelgeving geen enkele zorgaanbieder (lang) zeker dat hij/zij de zorg zal/mag leveren.
De Beleidsagenda 2009 VWS(2) uit de Miljoenennota 2009 begint met de woorden "als je maar gezond bent". Deze uitspraak onderschrijven wij van harte. Juist wij huisartsen erkennen dat, omdat wij dagelijks worden geconfronteerd met mensen die ziek en zorgafhankelijk zijn.
Wat de minister echter beter zou moeten begrijpen, is dat het proces van verbetering en sturing op weg naar een gezonde samenleving begint met gezond beleid, in zijn eigen huis, in zijn Den Haag, op zijn eigen ministerie.
Een beleid, dat ruimte geeft aan de zorgondernemers, waaronder de huisartsen, om vanuit een gezonde financiële basis verantwoorde keuzes te maken als antwoord op de veranderende zorgbehoeften in een vergrijzende samenleving.
In de Miljoenennota 2009(1) vinden we dit helaas (alweer) niet terug.
Bent u al donateur van De Vrije Huisarts? Wij hebben uw steun nodig.