Macrocijfers kosten zorg 2006

De Nederlander betaalt inmiddels in 2005 € 3771,- per jaar aan zorg (1). Een verdere kostenstijging ligt voor de hand….. Er zijn een tiental redenen voor kostenstijging in de zorg….. Begin maart 2006 publiceerde Charles Wheelen, gerespecteerd journalist en docent aan de Universiteit van Chicago tien redenen waarom de kosten (in ieder geval in Amerika) zullen blijven stijgen. (2).

Deze tien redenen zijn:

1. Nobody shops for value.
2. Medical innovations are usually more expensive, not less.
3. Health care is a "luxury good".
4. We don't pay for what we consume.
5. Baumol's disease.
6. The old.
7. The uninsured.
8. The fat and lazy.
9. Because death is sometimes the low-cost option.
10. Malpractice.

Niet al zijn redenen zullen direct invloed hebben op de Nederlandse gezondheidszorg, maar ook hier krijgen we meer en meer te maken met de gevolgen van te dikke (en te luie) mensen. Ook in Nederland zal de vergrijzing zijn beslag gaan leggen op de gezondheidszorg. Deze redenen zijn dan ook niet nieuw. Een interessantere constatering is wat wordt genoemd 'Baumol's disease'. Het idee van het Baumol’s disease (3) is afkomstig uit de jaren zestig en is ontwikkeld door William J. Baumol and William G. Bowen. Wheelan vat het als volgt samen:

"[...] there are none of the cost savings that usually come from rising productivity. Compare farming to brain surgery, for example. A typical farmer today may grow 20 times as much corn as a farmer could 100 years ago. Thus, it's possible for a farmer to be 20 times as wealthy without any increase in the price of corn. A brain surgeon, on the other hand, cannot see 20 times as many patients. (I don't know if there were brain surgeons 100 years ago, but you get the point). Baumol's famous example was that a string quartet will always require four musicians."

Betekent dit dat efficiëntere processen niet tot een goedkopere zorg leiden? Nee, natuurlijk leidt efficiëntie tot een goedkopere zorg. De kosten aan overhead in de zorg zijn, behalve in de eerste lijn, groot en in de hele werkwijze valt nog een hoop te verbeteren. We moeten er alleen niet vanuit gaan dat dat enorm de kosten gaat drukken. Een bepaalde operatie duurt bijvoorbeeld nog steeds een bepaalde tijd. Deze tijd kan niet zo maar gereduceerd worden.

De grote uitdaging voor de zorg is dus hoe de kosten wel te reduceren zijn. Een mogelijke oplossing ligt in meer nadruk op preventie. Immers wanneer een aandoening niet optreedt, worden er geen kosten gemaakt. Klink simpel en is simpel. Maar kijkend naar de uitgaven voor preventie (Miljoenennota 2006: kosten preventie 0,1% van BKZ), dan is de minister daar nog niet van overtuigd…

De overheid noemt, behalve meer efficiency, als mogelijkheden meer eigen betalingen, pakketversmalling en tariefmaatregelen. De tarieven van de meeste vrije beroepsbeoefenaren zijn in 2005 nauwelijks gestegen (1). Wij pleiten in het artikel “maximale substitutie” heel duidelijk voor zorgverplaatsing als mogelijkheid om aan kostenbesparing te doen. Versterking van de eerste lijn is dan wel een absolute voorwaarde om dat waar te kunnen maken!

Conclusie

Er zijn natuurlijk nog vele andere mogelijkheden denkbaar, maar als adviseurs in de zorg moeten we, kijkend naar het Baumol's disease, niet altijd direct de oplossing zoeken in de efficiëntie van de zorgaanbieder. Ad Scheepbouwer (KPN), Peter Bakker van TPG, Rein Willems van Shell en Johan van der Werff van Aegon hebben vanuit hun ervaring uit het bedrijfsleven concrete ideeën aangedragen om de zorg te verbeteren. Maar op de eerste negen punten gaan zij nauwelijks in. “Malpractice” is verder maar een van de tien oorzaken van mogelijke kostenstijging. Maar inefficiëntie van de zorgverleners wordt wel steeds genoemd.

In het rapport "Zorg voor innovatie!" (4) pleit Scheepbouwer, geheel in de lijn van Hoogervorst, nota bene voor meer liberalisering van de zorgsector. De tweede conclusie van Scheepbouwer is dat we moeten zorgen voor versnelling van innovatie door middel van investering in ICT. Dat is echter al decennia lang een waarheid als een koe en deze conclusie bevat niets nieuws. Scheepbouwer had er verstandiger aan gedaan nu eens een keer goed te analyseren, waarom dit dan niet gebeurt (5).

---

In onderstaande tabellen staan de macrokosten van de zorg in Nederland. De kosten van curatieve zorg vormen bijna 40% van de totaalkosten.

De macrokosten (BKZ) van bijna € 48 miljard zijn als volgt verdeeld:
Zorgkosten Nederland 2006	€ miljoen	percentage
preventie	61,8	0,1%
Curatieve zorg	18.710,7	39,3%
Geneesmiddelen, technologie	4.903,2	10,3%
GGZ	3.721,1	7,8%
AWBZ brede zorg	1.908,1	4,0%
Gehandicapten/hulpmiddelen	6.189,2	13,0%
Verpleging,verzorging,ouderen	11.465,6	24,1%
Beheer zorgverzekeraars	230,1	0,5%
Aanvullende posten	447,9	0,9%
Totaal bruto zorguitgaven 2006	47.637,6	100%

Binnen de kosten van de curatieve sector zijn bijna 75% van deze kosten gekoppeld aan ziekenhuizen en specialisten. En slechts 9,3% komen ten goede aan de huisartsenzorg.

Macrokosten curatieve zorg Miljoenennota 2006
	€ miljoen	percentage
huisartsenzorg	1.738,4	9,3%
gezondheidscentra	28,2	0,2%
Tandheelkunde wettelijk deel	407,7	2,2%
Fysio/oefentherapie	328,5	1,8%
logopedie	53,4	0,3%
ergotherapie	4,1	0,0%
verloskunde	118,3	0,6%
kraamzorg	309,2	1,7%
Algemene en categorale ziekenhuizen	9.377,0	50,1%
Academische ziekenhuizen	2.935,5	15,7%
Overig curatieve zorg	424,2	2,3%
Medische specialisten	1.630,8	8,7%
Tandheelkundig specialist	90,3	0,5%
ambulancevervoer	330,9	1,8%
Overig ziekenvervoer	133,5	0,7%
Grensoverschrijdende zorg	446,0	2,4%
dieetadvisering	27,9	0,1%
Groeiruimte ziekenhuizen	323,0	1,7%
Demo extramurale zorg	34,4	0,2%
Demo overig curatieve zorg	15,8	0,1%
Totale kosten curatieve sector 2006	18.717,1	100%

We zien dus dat de kosten huisartsenzorg 2006 binnen het grote kader minimaal zijn:
• 9,3% van de kosten in de curatieve sector
• 3,6% van de totale kosten (BKZ)

Substitutie van zorg is mogelijk wanneer een deel van het 2e lijnsbudget wordt verplaatst naar het 1e lijnsbudget. Niet alleen de zorg wordt verplaatst, maar ook het geld. En wel gelijktijdig.

Huisartsenkader 2006 (uit cijfers van VWS/LHV):
	€ miljoen	€ miljoen
Nominale tranche	58,0
POH extra	20,0
Beschikbare kader vooraf (2005)	1610
	--------+
Totaal kader huisartsenzorg	1688	1688
Passanten	23,5
Module praktiikondersteuning	49,0
Module populatiegebonden vergoedingen	25,0
huisartsenposten	180,0
Achterstandfonds	5,2
ondersteuning	17,7
verloskunde	8,0
uitstrijkje	0,1
SCEN	0,7
Niet deelnemers HAP	1,7
Hulpmiddelen, ECG, LBZ, MBG	20,0
Nominaal over deze posten	9,3
	-------+
Subtotaal	340,2	340,2
		--------- -
Blijft over voor ION/verrichtingen/M&I:		1347,8

Specifiek deel uit het Vogelaarakkoord (6) 15 juni 2005 (voor financiering 2006/2007)
	€ miljoen
Consulten/verrichtingen € 9,--	508,4
Inschrijftarief	832,0
Module M&I	25,0
	------- +
Subtotaal	1365,-

Het verschil (€ 1365 miljoen uit uit een deel van het Vogelaarakkoord(6) minus € 1347,8 miljoen van het uitgangskader met extra voor POH, ofwel ongeveer € 18 miljoen) is voor het jaar 2006 eenmalig toegevoegd aan het macrokader huisartsenzorg, o.a. in het Vogelaar akkoord geoormerkt als een vergoeding voor de extra administratie. Tussen de geplande huisartsenkosten in de Miljoenennota 2006 en de berekende kosten uit het Vogelaarakkoord zit nog een ruimte van 1738 minus 1688, ofwel € 50 miljoen. Daarvan zijn er dus voor 2006 al 18 miljoen ingevuld.

Willen we met substitutie van zorg naar de eerste lijn “sneller beter” worden, zowel financieel als kwalitatief, dan zijn bovenstaande cijfers de cijfers die we snel moeten verlaten…